Welkom op de website van:
welkom - programma - de fanfare - interne opleiding - ons dorp - vrienden - links - contact
Programma
Concert
25 mei Examenconcert Wiek Maessen MFC
Concert
5 juli

Zomeravondjubileumconcert

bekijk volledige programma
Ons Dorp
ons dorp contact
Ons Dorp

Ubachsberg (Gen Berg)

Het Nederlands Limburgse dorp Ubachsberg behoort tot de gemeente Voerendaal. Het is het hoogst gelegen dorp van Nederland (214 meter boven NAP). Van welke kant je het dorp ook benadert, je moet altijd berg op. Het dorp bestaat uit een aangesloten bebouwing rondom de kerk, de gehuchten Colmont en Mingersborg, molen Vrouwenheide en enkele verspreid liggende boeren hoeves. In zijn geheel 600 woningen en 1500 inwoners.

De oudste bebouwing van het plateau Ubachsberg dateert waarschijnlijk van rond 250. In 1922 worden in de buurt van de huidige Kruishoeve de fundamenten gevonden van een Romeinse boerderij.

De oudste vermelding van de huidige kern Ubachsberg dateert van bijna 1000 jaar later. In 1234 duikt de aanduiding "Ubac" op. Later wordt dit omgedoopt in Ubagsberg. De aanduiding verwijst dan naar een aantal boeren hoeves gelegen op het plateau Ubachsberg. Mingersborg en de nog bestaande hoeves Dael en Kevemich (1380). Later uitgebreid met hoeves die Ploum/Hunsstraat en Frambachgoed/Colmont (1550). In 1550 worden in totaal 50 inwoners met name genoemd die als eigenaar of pachter tenminste zoveel inkomsten bezaten dat ze verplicht werden inkomsten af te staan voor onderhoud van kerk en geestelijken van Voerendaal.

Uit de tweede helft van de 17de eeuw dateren waarschijnlijk de oudste thans nog bestaande woningen in de kern van Ubachsberg. Het betreft de panden aan de Kerkstraat 3, 6, Hunsstraat 41 en 20A

In de 18de eeuw breidt het buurtschap Ubagsberg zich langzaam verder uit met o.a. huidig vakwerkhuis Oude Schoolstraat 21 (1700), huidig woonhuis “in gen Anker” Kerkstraat 1(1750) en huidig restaurant Hoeve de Leuf hoek Hunsstraat-Dalstraat (1759) huidig woonhuis Colmont 13 (1767), huidig woonhuis Colmont 7 (1775), pand Pingenstraat 11 (1785) pand Geerweg 2 (1787) . De hoofdbron van inkomsten worden gevonden in de landbouw en veeteelt.

In 1800 behoort Ubagsberg tot de parochie St.Laurentius van Voerendaal. Inwoners moeten voor dopen, trouwen, begrafenissen en de dagelijkse mis een voettocht naar Voerendaal afleggen. Men streeft steeds meer naar parochiale zelfstandigheid.

In 1839 bestaat Ubagsberg uit 110 woningen en 526 zielen. De hoofdbron van inkomsten vormt nog steeds de landbouw en in mindere mate veeteelt. Er zijn 38 zelfstandige landbouwers, 4 smeden, 3 kleermakers, 2 schoenmakers, 1 klompenmaker, 1 winkelier, 1 bakker, 1 metselaar en 1timmerman in het buurtschap gevestigd. Er wonen 40 loonwerkers, knechten en dienstboden. In 7 huizen is een herberg als nevenberoep gevestigd en in 20 huizen is een alleenstaande gevestigd zonder beroep. Men is zo veel mogelijk zelfverzorgend. Ieder huis heeft een eigen groentetuin of bewerkt een stukje land, velen houden dieren (kippen, varkens en/of een koe) voor eigen gebruik. In 1841 lukt het eindelijk om samen met de buurtschappen Colmont, Mingersborg, de hoeves Keversberg en Dael een zelfstandige parochie te vormen. Datzelfde jaar wordt gestart met de bouw van een eigen kerk met toren. Achter de kerk wordt een kerkhof aangelegd.

De Bernarduskerk na voltooiing in 1842.

Na voltooiing van de kerk volgt de aanstelling van de eerste pastoor, pastoor Dircks (1807-1851). De pastoor wordt aanvankelijk gehuisvest in een boeren woning aan de Kerkstraat. Later wordt er voor de huisvesting van de pastoor een pastorie naast de kerk gebouwd. De pastoor pakt de ontwikkeling van de zelfstandige parochie verder op en richt meteen de waarschijnlijk oudste vereniging van het dorp op, de Hemeldragers. Deze organiseren vanaf 1842 de jaarlijkse processie. In 1843 volgt de oprichting van schutterij St.Hubertus. Tevens start dat jaar door de pastoor bestuurd openbaar onderwijs. Er wordt een koster-onderwijzer aangesteld en mede onder aanmoediging van de pastoor starten 85 leerlingen onderwijs in eigen dorp. Les wordt gegeven in een door de kerk gehuurd lokaal. In 1866 wordt het eerste schoolgebouw, bestaande uit 2 lokalen en een onderwijzerswoning gebouwd, thans in gebruik zijnde als woonhuis, Kerkstraat 42.

Rond 1845 worden er waterputten geslagen (kruising Oude Schoolstraat-Kerkstraat, Colmont en Hunsstraat 18). De bewoners van Ubachsberg hebben nu hun eigen drinkwater. Voorheen moest men het water halen aan het Evaputje, een bron in de Putberg.

Waterput kruising Oude Schoolstraat-Kerkstraat rond 1850.

In 1858 wordt op de Vrouwenheide de hoogst gelegen windmolen van Nederland gebouwd. Deze molen bleef tot 1925 in bedrijf als korenmolen. In 1883 wordt het dorp definitief omgedoopt in Ubachsberg. In 1887 wordt er een orgel in de kerk geplaatst en rond 1890 wordt er een kerkelijk mannenkoor opgericht. Dit koor zal ruim 100 jaar blijven bestaan om uiteindelijk op te gaan in het thans bestaande Bernarduskoor.

In 1898 verschijnt de eerste fiets in het dorp en in 1901 wordt een fietsclub opgericht. Het grootste sportieve succes dat door een inwoner behaalt wordt is het nationaal kampioenschap wielrennen op de weg in 1927 door Joep Franssen (1899-1975). In 1928 weet hij het thans nog geldende wereldrecord te behalen door in een 24 uren rit op de weg 777 km af te leggen.


Kerkstraat en Hunsstraat anno 1900.

In 1904 komt dr. De Wever uit Heerlen een zieke te Colmont bezoeken per auto. Het is de eerste auto die op Ubachsberg te bewonderen is. In 1909 wordt de fanfare St.Cecilia opgericht en in 1914 wordt Ubachsberg aangesloten op het elektriciteitsnet.

Reeds geruime tijd wordt in de omgeving van Ubachsberg op kleine schaal Kunrader kalksteen (een harde kalksteensoort) gedolven voor plaatselijk gebruik. Gedurende de eerste Wereldoorlog (1914-1918) stagneert de invoer van kalksteen vanuit Duitsland en Belgié en om aan de de binnenlandse vraag te kunnen voldoen breekt er o.a. rondom Ubachsberg een ware “kalkkoorts” uit. Er ontstaat een bloeiende kalksteenindustrie. Alleen rondom de Putberg bij Ubachsberg branden 44 ovens. Aan de Daelsweg herinneren nog de overblijfsels van kalkovens aan deze periode. Na de WO1 verloren de Limburgse branderijen snel de concurrentiestrijd met de Duitse en Belgische industrie. In Ubachsberg bleef één kalkbrander over die hoofdzakelijk landbouwkalk brandde en na 1949 voornamelijk leverde aan de steenkolenmijnen te Heerlen. In 1919 wordt uit Kunradersteen het thans als fanfarezaal in gebruik zijnde schoolgebouw gebouwd. In 1924 wordt de Bernarduskerk uitgebreid met een koorpartij gemetseld uit kunradersteen. In 1967 sluit de laatste kalkbrander in Ubachsberg zijn bedrijf

Aanzicht Bernarduskerk vanaf Mingersborg met duidelijk zichtbaar uit kunradersteen opgemetselde koorpartij.

In 1927 wordt Ubachsberg op het waterleidingnet aangesloten en zijn de waterputten niet langer in gebruik. In 1930 wordt er een toneelvereniging opgericht. Deze vereniging kent vele successen met het hoogtepunt in 1947 toen een openluchtspel wordt opgevoerd in de Daelsweg, waar het gehele dorp getuige van is. In de jaren 50 loopt het ledenaantal sterk terug en gaat deze vereniging ter zielen.

In 1920 wordt voetbalvereniging UVV opgericht. Deze gaat reeds in 1930 ter zielen. In 1933 wordt een nieuwe, thans nog bestaande voetbalclub opgericht onder de naam RKSVB.

In 1935 wordt de duizendste inwoner in Ubachsberg verwelkomd.

Op 10 mei 1940 omstreeks 5 uur in de morgen is er een enorm geronk van grote troepen overvliegende vliegtuigen. Een half uur later trekken de eerste Duitse troepen het dorp binnen. Zonder te stuiten op enige weerstand trekken die dag duizenden Duitse soldaten door het dorp samen met door paarden voortgetrokken artillerie. Hoewel het dorp tijdens de oorlogsjaren gespaard blijft van direct oorlogsgeweld is de impact van de oorlog enorm. Alle verenigingsactiviteiten komen plat te liggen. Door de ligging van Ubachsberg nabij de Duitse grens vliegen vooral in de nacht veelvuldig Engelse vliegtuigen over die op missie zijn om Duitse steden te bombarderen. Dit leidt steeds tot luchtalarm en nachtelijk verblijf in de schuilkelder door de bevolking. Enkele keren komt het voor dat vliegtuigen hun bommen fout droppen. Zo vallen o.a. in 1942, 5 bommen naast het kerkepad tussen de Kerkstraat en Hunsstraat, huidige Klaverweerd. In 1943 vielen 2 brandbommen op de kerk. Gelukkig zijn er geen persoonlijke slachtoffers. In 1944 ontploft een verdwaalde duitse V2 bom nabij de Kruishoeve. Vlak voor de bevrijding vliegt een brandend Engels vliegtuig laag over Ubachsberg en stort neer nadat hij Ubachsberg net voorbij is. Op 16 september 1944 naderen Amerikaanse troepen Colmont. Enkele Duitse soldaten sneuvelen in de Vrakelberg. Eén Amerikaanse soldaat sneuvelt bij de Kruishoeve. Drie terugtrekkende Duitse soldaten lopen op een zelf aangelegd mijnenveld tussen de Kruishoeve en Colmont. De Amerikaanse troepen rukken op tot de laatste huizen van Colmont. Niemand is buiten iedereen zit in de kelder in afwachting van wat komen gaat. In de avond trekken de Amerikanen richting Ubachsberg niet gehinderd door wegversperringen aangebracht door terugtrekkende Duitse troepen. Een overmoedige Duitse soldaat op een motor wordt neergeschoten in de Kerkstraat. Ubachsberg is bevrijd. Enkele dagen na de bevrijding van Ubachsberg wordt het dorp overstroomd door meer dan 1000 mensen uit Kerkrade die moeten evacueren uit veiligheid. Na 3 weken verblijf in Ubachsberg kunnen deze mensen terugkeren naar bevrijd Kerkrade. De Engelse R.A.F. vestigt een uitkijkpost in molen de Vrouwenheide. Bij ontruiming in januari 1945 ontstaat er een brand waarbij de molen geheel uit brandt. Het zou tot 1958 duren aleer de molen wordt gerestaureerd.

Foto uit 1958 met een gerestaureerde molen Vrouwenheide.

Na de WO2 bestaat Ubachsberg uit de huidige straten Kerkstraat, Hunsstraat, Oude Schoolstraat, Dalstraat en Pingenstraat, de gehuchten Colmont en Mingersborg en de hoeves Dael, Keversberg en Kruishoeve (1900). Het aantal inwoners en woningen mede door de florerende kolenindustrie in Limburg explosief. In de jaren 50 en 60 breidt Ubachsberg uit met de straten Minegardsweg, Bernardusplein, Jozefstraat , Aldegondestraat en Minnegardsweg. Het verenigingsleven komt verder tot ontwikkeling. In 1953 wordt carnavalsvereniging de Durchströpere opgericht.

Kruispunt kerkstraat-Hunsstraat-Mingersborgerweg 1960.

In 1967 wordt het WK wielrennen in Heerlen georganiseerd. Het parcours leidt via Voerendaal over Ubachsberg. Verschillende middenstanders en verenigingen proberen financieel gewin uit dit evenement te halen. Echter zonder successen.

In de jaren 70 breidt Ubachsberg uit met de straten Vrenkenweg, Dirkstraat, Mostardstraat, Grispenstraat en Bostenstraat (allen genoemd naar oud pastoors) en een nieuw school gebouw met sportzaal aan de Bostenstraat.In 1971 wordt Ubachsberg aangesloten op het gasnet. Het verenginsleven in Ubachsberg kent vele successen er is sprake van een ongekende bloei. Er wordt een kinderkoor opgericht, genaamd “de Berglijsters”. In 1970 weet de fanfare de nationale titel binnen te halen. In 1971 wint de schutterij het Oud-Limburgs schuttersfeest (OLS) en in 1972 wordt dit evenement voor het eerst in Ubachsberg gehouden. In 1974 wint de fanfare het WMC. In 1979 wint de schutterij voor de tweede keer het OLS en de fanfare weet in 1981 voor de tweede keer de wereldtitel in de wacht te slepen tijdens het WMC te Kerkrade.

In de jaren 80 breidt Ubachsberg uit met de straten Grotenstraat, van Mulckenplein, Roebroekstraat en Widdershovenstraat (allen wederom genoemd naar oud pastoors).

In de 2000 breidt Ubachsberg voor het laatst uit met de straten Landsruwe, Klaverweerd en Windschoor.

ons dorp contact